Біз «Атамекен-Агро» басшысы Кинтал Исламовпен Қазақстандағы биылғы жасымық өнімі туралы әңгімелестік. Сұхбат барысында қазіргі әскери қақтығыстарға байланысты туындаған логистикалық қиындықтар, 2026 жылға жоспарланған егіс алқаптарының қысқаруы, сондай-ақ қазақстандық 300 000 тонна жасымықтың «жоғалып кету» жұмбағы талқыланды.

• Қазақстанда 2026 жылы жасымық егілетін алқаптар шамамен 15%-ға қысқарады деп күтілуде, өйткені фермерлер табысы мол әрі тәуекелі азырақ дақылдарды өсіруге көшуде.
• Ресми өндіріс пен экспорт деректері арасындағы түсініксіз сәйкессіздік елдегі жасымықпен қамтамасыз ету теңгеріміне қатысты сұрақтар туындатты.
• Логистикалық іркілістердің жалғасып жатқанына қарамастан, Қазақстан жасымықты ішкі өңдеу көлемін арттырып, жаңа нарықтарға экспортты кеңейтуге ұмтылуда.

Өткен жылы жасымық экспорты туралы, сондай-ақ 2026 жылға арналған өндіріс жағдайы туралы ақпарат бере аласыз ба?

Қазақстан туралы тұтастай айту өте қиын, өйткені статистикада бір шикілік бар. Ресми деректерге сүйенсек, былтыр 776 000 тонна өнім жиналған, ал экспорт көлемі 440 000 тоннаны құраған. Қалған 300 000 тоннаның қайда кеткені түсініксіз.

Менің нақты білетінім – қазіргі уақытта Қазақстанда мұндай үлкен қорлар жоқ. Менің есебімше, олар 100 000 тоннадан аспайды, тіпті нақтырақ айтсақ, шамамен 50 000–60 000 тонна шамасында болуы ықтимал.

Биылғы жылға қатысты статистика әлі жоқ, бірақ жасымық өсірілетін аймақтарды аралап, шаруашылықтарға барғанымда, былтырғыға қарағанда аз егілгенін байқаймын.

Ақпан айында біздің басылымға берген сұхбатында Armada Foods компаниясынан Мехмет Сонмез Қазақстанда жасымық егілетін алқап көлемі 15–20%-ға қысқаруы мүмкін екенін айтты. Сіз бұл болжаммен келісесіз бе?

Бұл әбден мүмкін, өйткені биыл «Atameken-Agro» компаниясында жасымық егілетін алқап көлемі 15%-ға қысқартылды. Жасымық бағасының төмендеуіне және оны өсірудің басқа дақылдарды өсіруге қарағанда әлдеқайда қиынырақ екендігіне байланысты, фермерлер майлы дақылдар мен дәнді дақылдарды таңдап жатыр.

Қазір жасымық жинау науқаны жүріп жатыр. Жұмыс қалай жүріп жатыр?

Әзірге бәрі жақсы, бірақ ара-тұра жауатын жаңбыр егіннің жағдайына әсер етуі мүмкін. Жағдайдың қалай өрбитінін көре жатармыз.

Соңғы әңгімемізде сіз «Atameken-Agro» компаниясы қызыл жасымықты өңдеу үшін Түркияға сатудың орнына, оны Қазақстанның өзінде өңдеу көлемін арттыруы мүмкін екенін айтқан едіңіз. Қазіргі уақытта өздеріңіз қандай көлемде өңдеу жүргізіп жатырсыздар?

Жыл сайын бізде жаңа өңдеу кәсіпорны бар – олардың саны артып келеді. Қазақстанда өндірілген жасымықтың басым бөлігі Түркияға экспортталады.

Дегенмен, менің ойымша, Қазақстанда қазірдің өзінде өзі өндірген жасымықтың кем дегенде 30%-ын өңдеуге қауқар бар және болашақта бұл мүмкіндік одан әрі арта түседі деп күтеміз.

Егер бағалар қазіргі деңгейде сақталса, біз жасымықты түрік компанияларына қарағанда төменірек шығынмен өңдеп, сата алатын боламыз. Кейбіреулер Түркиядағы өнім сапасы жоғарырақ деп айтуы мүмкін, бірақ бұл – тек уақыт пен тәжірибе мәселесі. Біз жыл сайын дамып келеміз, сондықтан уақыт өте келе қазақстандық жасымықтардың тартымдылығы арта түседі. Біз Әзербайжан мен Ауғанстанға өнім жөнелтуді бастап та кеттік.

Сондай-ақ, Қазақстандағы биылғы бұршақ өнімі туралы сұрағым келеді. Соңғы уақытта Қытай тарапынан қазақстандық бұршаққа деген сұраныс артты ма?

Бұршақ өндіру көлемі жасымықпен салыстырғанда онша көп емес, дегенмен Қытай тарапынан сұраныс байқалады. Бұршақ өсіру анағұрлым тиімдірек: ол жасымыққа қарағанда көбірек өнім береді әрі оны өндіру экономикалық тұрғыдан ұтымдырақ. Менің болжамымша, бұршақ егілетін алқап көлемі былтырғы деңгейде, яғни шамамен 200 000 гектар шамасында сақталады.

«Атамекен-Агро» өткен жылғы өнімнен Қытайға шамамен 12 000 тонна сары бұршақ экспорттады.

Қазақстандық фермерлер Қытай нарығы үшін бұршақ сияқты басқа да дақылдарды өсіру мүмкіндігін қарастырып жатыр ма?

Мұндай дақылдарды Қазақстанның оңтүстігінде өсіруге болады, алайда диқандар бұршақ тұқымдас дақылдарға қарағанда жүгеріні артық көреді. Сонымен қатар, оларда бұл дақылдарды өсіру тәжірибесі жетіспейді және, менің түсінуімше, бұл бағыт олар үшін әзірге аса тартымды емес.

Қазақстанда маш бұршағын өсіруге талпыныстар жасалғанын білемін. Бұл бағытта қандай да бір табысқа қол жеткізілді ме?

Жұмыс жалғасуда, алайда қазіргі климаттық жағдайлар бұл дақылға қолайсыз. Біз жергілікті климатқа бейімделе алатын басқа сорттарды іздестіріп жатырмыз. Бұл ойдан мүлдем бас тартқан жоқпыз, бірақ әзірге қол жеткізілген нәтижелер көңіл көншітпейді; бұл дақылды өсіруге жылу жеткіліксіз болып тұр.

Бұрын сіз БАӘ-ге өнімдерді Иран арқылы жеткізетін едіңіз, бірақ қазір бұл бағыт жарамсыз болып қалды деп ойлаймын. Бұл жағдайды қалай шешіп жатырсыз? БАӘ-ге өнімдерді әлі де жөнелте аласыз ба?

Сіздікі дұрыс; қазіргі уақытта біз бұл бағытты пайдалана алмаймыз. Қара теңіздегі логистикалық жағдайға байланысты тіпті Түркияға жүк жөнелтудің өзі қиындап кетті. Жағдай іс жүзінде апатты деңгейге жетті. Қазіргі таңда біз бұл мәселені шешу жолдарын қарастырып жатырмыз. Бірнеше күннің ішінде барлық бағыттар бойынша жүк тасымалы толықтай тоқтап қалуы мүмкін, сондықтан біз Қара теңіз бағытын пайдалану мүмкіндігіне үміт артып отырмыз.

Тауарларды Грузия арқылы, Поти порты арқылы тасымалдау мүмкіндігі бар, алайда, өкінішке орай, оның өткізу қабілеті жеткіліксіз. Болашақта бұл порт одан әрі дамиды деп үміттенеміз. Қазақстаннан басталатын бағыт Ресей, Әзербайжан және Грузия сияқты үш елдің аумағы арқылы өтуді талап ететіндіктен, Әзербайжан мен Грузиядағы теміржол тарифтерін төмендету арқылы тасымалдау көлемін арттыруға болар еді.

Қара теңіздегі жағдай жыл соңына дейін шешіледі деп үміттенеміз, өйткені бізде Түркияға жөнелтуге болатын 400 000 тонна жасымық бар.